De Toekomst van Papier

Een participatief speculatief ontwerp­onderzoek door Gabriela
1. Introductie

De Toekomst van Papier is een participatief ontwerponderzoek ontwikkeld voor CODA Paper Art 2025.
In een tijd waarin de wereld steeds digitaler wordt, onderzoekt dit project een eenvoudige maar fundamentele vraag:

Wat kan papier ons leren over verbinding, zorg, herinnering en de toekomst die we voor ons zien?

Door publieksinterventies, speculatieve scenario’s en een ruimtelijke installatie onderzoekt het project hoe mensen vandaag met papier omgaan — én welke rol het materiaal in de toekomst zou kunnen spelen.

2. Context & Motivatie

Papier lijkt vanzelfsprekend: alledaags, vertrouwd, simpel.
Toch beschreven veel bezoekers het als iets dat rust brengt, vertrouwen geeft en emotionele waarde heeft.

Tegelijkertijd bestaat er spanning:

zorgen over bomen en duurzaamheid,

het vaak onzichtbare watergebruik,

en de groeiende invloed van digitale systemen, AI en nieuwe interfaces.

Dit project verbindt die perspectieven door de stemmen van bezoekers centraal te zetten in een onderzoek naar mogelijke toekomsten van papier.

3. Onderzoeksmethode

Het onderzoek bestond uit meerdere fasen:

Publieksinteractie

Een grote rol papier werd in de tentoonstellingsruimte geplaatst, bedrukt met vragen.
Bezoekers konden direct reageren.
De rol vulde zich met woorden, tekeningen, humor en persoonlijke reflecties.

Poëtische Vertaling

Alle reacties werden verzameld en vertaald in een gedicht geschreven vanuit het perspectief van het materiaal zelf.
Een AI-stem sprak de tekst uit, waardoor een dialoog ontstond tussen mens en materiaal.

Toekomstverkenning

Een tweede ronde vragen richtte zich op zorgen, hoop en speculaties van bezoekers over de toekomst van papier.
Vier rollen van dertig meter werden volledig volgeschreven.
Deze inzichten werden geclusterd en gekoppeld aan technologische trends zoals AI, digitale interfaces en schaarste van grondstoffen.

Dit leidde tot drie speculatieve toekomstscenario’s.

4. Drie Speculatieve Toekomstscenario’s
Scenario 1 — Als papier een luxeproduct wordt

Bezoekers spraken met warmte over papier: de geur, de tactiliteit, de emotie.
Tegelijk zagen sommigen een toekomst waarin papier alleen nog wordt gebruikt voor bijzondere rituelen.

In dit scenario is papier schaars en kostbaar.
Robots die mensen ondersteunen dragen zelfs de geur van papier om dichter bij ons te komen.
Papier wordt een symbool van menselijkheid — een ritueel object dat we alleen inzetten voor momenten die ertoe doen.

Scenario 2 — Als papier verboden wordt

Bezoekers noemden papier een veilige, vertrouwelijke plek:
een medium zonder tracking, zonder datastroom, zonder algoritme.

De meeste zorgen gingen over bomen;
slechts enkele bezoekers benoemden watergebruik.
Trendonderzoek liet zien dat vooral het waterverbruik van AI-systemen sterk zal toenemen — een verborgen spanningsveld.

In dit scenario beheerst een allesomvattende AI de samenleving.
Water is schaars.
Om zichzelf te kunnen koelen verbiedt de AI papier.

Maar papier verdwijnt niet volledig.
Een kleine verzetsgroep smokkelt de laatste stukjes,
omdat papier het enige overgebleven medium is
waar geen algoritme kan meekijken.
Papier wordt het laatste vrije domein voor menselijk contact, plannen en hoop.

Scenario 3 — Als papier langer meegaat dan schermen

Bezoekers beschreven papier als rustgevend en overzichtelijk —
een tegenwicht voor digitale drukte.
Velen hoopten dat papier nooit zou verdwijnen.

Trendonderzoek liet iets anders zien:
papier verandert niet…
wij veranderen.

Naarmate digitale lagen dichter op ons lichaam komen te liggen — met onzichtbare AR-filters en intensievere interfaces —
wordt papier juist belangrijk als stille, tastbare plek.

In dit scenario verdwijnen schermen,
maar digitale informatie blijft overal aanwezig — behalve op papier.
Mensen gebruiken papier als rustige projectieruimte voor hun overvolle digitale gedachten.
Papier biedt een fysieke plek om te landen,
een menselijk tegengewicht in een wereld die nooit uitstaat.

Onze liefde voor papier blijft — misschien wel sterker dan nu.

5. De Installatie

De honderden meters beschreven papier werden in de ruimte opgehangen in een ritmische, golvende compositie.
Deze installatie vormde een zichtbare collectieve stem:
een wolk van gedachten, drijvend boven de bezoekers.

Gabriela ontwikkelde een eigen snijtool om precieze openingen in het papier te maken,
waardoor de rollen licht en soepel konden bewegen.
Fragmenten van teksten bleven zichtbaar als fluisterende sporen van een gezamenlijk onderzoek.

6. Reflectie

Dit project groeide uit tot een ontmoetingsplek vol dialoog en herkenning.
Bezoekers reageerden open, nieuwsgierig, soms ontroerd.
Meerdere mensen namen later contact op om te delen wat het werk met hen had gedaan.

De Toekomst van Papier toont hoe participatie en speculatief ontwerp elkaar kunnen versterken, en hoe papier — zelfs in een digitale toekomst — een betekenisvolle gesprekspartner blijft.
Het project benadrukt dat de waarde van papier niet alleen ligt in het materiaal, maar in wat het bij ons losmaakt.



Project door Gabriela Aguirrezabal
Gerealiseerd in het CODA Experience Lab

Met steun van:
Mondriaan Fonds, Cultuurfonds, VSBfonds, Fonds 21 en het Hendrik Muller Fonds